කීර්තිසිරි මේඝවන්න රජු දවස (ක්රි.ව. 305-331) දන්ත කුමරු සහ හේමමාලා කුමරිය විසින් ලක්දිවට වැඩම කරවූ දන්තාධාතූන් වහන්සේ, එදා පටන් අද දක්වාම මෙරට බෞද්ධයන්ගේ මුදුන් මල්කඩ ලෙසින් පූජෝපහාරයට බඳුන් විය. සකල ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනයාටත්, විශේෂයෙන්ම සිංහල බෞද්ධ ජනයාටත් මෙය මහානර්ඝ වූ පූජා වස්තුවකි. ඒ වෙනුවෙන් ඉදිකර ඇති මහනුවර ශ්රී දළදා මාලිගාව සිංහල ජාතියේත්, බෞද්ධ ආගමේත් උත්තරීතර සංකේතයයි. රාජ්යයත්, ආගමත් එකිනෙකට යා කොට බැඳ තබා ගනිමින් වසර එක්දහස් හයසියයකට වඩා අධික කාලයක් මුළුල්ලේ දිවයිනේ නොයෙකුත් රාජධානි තුළ සැදැහැවත් බෞද්ධ නරපතියන් ඉදිකළ දළදා මැදුරුවල සෙවන හා රැකවරණය ලබමින් නොකඩවා කෙරෙන පුද සත්කාර හමුවේ උපේක්ෂා සහගත මුත් විරාජමානව වැඩ සිටින දළදා වහන්සේ වනාහී ලාංකීය සමාජයේ විවිධ පැතිකඩවල් අවධාරණය කරලීමෙහිලා ඉවහල් වූවකි.
ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික පසුබිම
දේශපාලනික, ආර්ථික, සමාජීය, ආගමික, සංස්කෘතික හා කලාශිල්ප ආදී වශයෙන් වූ ඒ ඒ අතීත සමාජයන් තුළ පැවති විවිධ පැතිකඩවල ස්වභාවය දළදා වහන්සේ වටා බැඳුණු ඓතිහාසික සංස්කෘතික පසුබිම විමසා බැලීමෙන් පෙනෙයි. කීර්තිසිරි මේඝවන්න රජුගේ නියෝගයකට අනුව, වසරකට වරක් ධාතූන් වහන්සේ අනුරාධපුර නගරය වටා පෙරහැර කළ යුතු වූ අතර, විදේශීය ආක්රමණ හේතුවෙන් ඇති වූ බාධා නොතකා, අනුප්රාප්තික රජවරුන් මෙම සිරිත අනුගමනය කර ඇත. ඇසළ පෙරහැර පිළිබඳ වඩාත් සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් ක්රි.ව. 5 වන සියවසේදී ශ්රී ලංකාවට පැමිණි චීන වන්දනාකරු ෆාහියන් හිමිගේ වාර්තාවලින් ද හමුවේ. ද්රවිඩ ආක්රමණ හේතුවෙන් අගනුවර අනුරාධපුරයෙන් පොළොන්නරුව, දඹදෙණිය ආදී නොයෙක් නගරවලට සංක්රමණය වෙද්දීත් දළදා වහන්සේ වෙනුවෙන් නව මාලිගා තැනීමට රජවරු කටයුතු කළහ. අවසානයේ මහනුවර රාජධානිය තුළ ස්ථාවර වූ මෙම මංගල්යය, වර්තමානයේදීත් ජූලි හෝ අගෝස්තු (ඇසළ) මහේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනය මූලික කරගනිමින් උත්කර්ෂවත්ව පවත්වනු ලබයි.
1815 දී උඩරට රාජධානිය බ්රිතාන්යයන්ට යටත් වූ පසු, දන්ත ධාතුවේ භාරකාරත්වය බෞද්ධ පූජක පක්ෂයට භාර වූ අතර, රජු නොමැති තැන සාමාන්ය පරිපාලන කටයුතු සහ පෙරහැර සංවිධානය සඳහා ‘දියවඩන නිලමේ’ නම් ගිහි භාරකරුවෙකු පත් කරනු ලැබීය. වර්ෂයක් පාසා පවත්වනු ලබන මහනුවර ඇසළ පෙරහැරේ ප්රධානතම අරමුණක් වන්නේ බෝග වගාවට සහ රාජධානියේ ඉඩම් පෝෂණය කිරීමට අවශ්ය වන වර්ෂාව සඳහා දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය අයැදීමයි.
පෙරහැරේ ව්යුහය සහ ප්රධාන සංරචක
මහනුවර ඇසළ පෙරහැර යනු එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පෙරහැර දෙකක, එනම් ඉපැරණි ඇසළ පෙරහැර සහ දළදා පෙරහැරේ සුන්දර සම්මිශ්රණයකි. මෙය ප්රධාන වශයෙන් දළදා මාලිගාවේ පෙරහැර සහ සෙංකඩගල පුරවරයේ ඇති ප්රධාන දේවාල හතරක පෙරහැරවල්වල එකතුවෙන් සමන්විත වේ.
- ශ්රී දළදා මාලිගාවේ පෙරහැර (පූජනීය දන්ත ධාතූන් වහන්සේ උදෙසා): සර්වඥධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා කෙරෙන උත්තම පූජාව වන මෙයින් පෙරහැරේ ප්රධානතම තේජස විදහා දක්වයි.
- නාථ දේවාල පෙරහැර (නාථ දෙවියන් උදෙසා): මාලිගාවට සමීපවම පිහිටි දේවාලය වන අතර, බෞද්ධ සම්ප්රදායට අනුව මතු බුදුවන දෙවියෙකු ලෙස සලකා මෙහි චාරිත්ර ඉටු කරනු ලබයි.
- විෂ්ණු දේවාල පෙරහැර (මහා විෂ්ණු දෙවියන් උදෙසා): ලංකාද්වීපය සහ බුද්ධ ශාසනය රකින ප්රධාන දෙවියන් ලෙස සලකා, පෙරහැර මංගල්යයේදී දේව ආශිර්වාදය ලබා ගැනීම මෙහි අරමුණයි.
- කතරගම දේවාල පෙරහැර (කතරගම දෙවියන් උදෙසා): පෙරහැරට මහත් තේජසක්, ශක්තියක් සහ අභිමානයක් එක් කරන ආරක්ෂක දෙවි කෙනෙකු උදෙසා කෙරෙන පූජාවකි.
- පත්තිනි දේවාල පෙරහැර (පත්තිනි මෑණියන් උදෙසා): දේශයේ වැසියන්ගේ ලෙඩ රෝග සහ පීඩාවන් දුරු කර, සෙත ශාන්තිය හා සශ්රීකත්වය ළඟා කර දෙන දේව මෑණියන් උදෙසා පවත්වනු ලබයි.
චාරිත්ර වාරිත්ර සහ පෙළගැස්ම
දින දහයක් පුරා මහනුවර වීදි සරසන මෙම මහා මංගල්යයේ ආරම්භය සහ අවසානය සනිටුහන් කරන්නේ සුවිශේෂී සාම්ප්රදායික චාරිත්ර වාරිත්ර මඟිනි.
- කප් සිටුවීම: ජ්යෝතිෂ්ය ශාස්ත්රඥයින් විසින් තෝරාගත් සුබ වේලාවකට අනුව පූජනීය තරුණ කොස් ගසක් සිටුවීමෙන් පෙරහැරේ ආරම්භය සනිටුහන් වේ. මෙහිදී කොස් කප සඳුන් සුවඳැති ජලයෙන් ඉස, මල් වර්ග නවයක් සහ පහන් නවයක් සහිත තෙල් පහනක් පූජා කරමින් විෂ්ණු දේවාලයේ පූජකවරයා සියලු දෙවිවරුන්ට යාඥා කරයි.
- කුඹල් සහ රන්දෝලි පෙරහැර: මුල් දින පහ තුළ කුඹල් පෙරහැර ද, ඉන්පසු වඩාත් උත්කර්ෂවත් අයුරින් රන්දෝලි පෙරහැර ද දින පහක් පුරා වීදි සංචාරය කරයි.
- දිය කැපීමේ මංගල්යය සහ දවාල පෙරහැර: අවසන් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනට පසු දින අලුයම ගැටඹේ තොටින් සිදු කරන දිය කැපීමේ චාරිත්රයෙන් සහ ඉන්පසු පැවැත්වෙන දවාල පෙරහැරෙන් මංගල්යය අතිසාර්ථකව නිමාවට පත්වේ.
ප්රෞඪ හෙළ උරුමයේ මවාපාන දෘශ්ය සාහිත්යය
කඳුකරයේ සිසිල් සුළඟ සමඟ මුසුව එන ඒ නාදය, මහනුවර ඇසළ පෙරහැර මංගල්යය ඇරඹෙන බව ලොවටම ප්රකාශ කරයි. පෙරහැර මඟ දෙපස රැස්ව සිටින දහස් සංඛ්යාත බැතිමතුන්ගේ නෙත් සිත් පිනවමින් පළමුව දිව්යමය ආශිර්වාදය ගෙන එන්නේ කසකරුවන් විසිනි. රිද්මයානුකූල කස පහරවල ශබ්දය සැදැහැවතුන්ගේ භක්තිය තීව්ර කරන අතර, බුදුන් වහන්සේගේ තෙරුවන් ගුණ සජ්ඣායනා කෙරෙන බුද්ධ පූජා ගීතිකාවන්ගෙන් පරිසරයම පූජනීයත්වයට පත් වේ.
ඉන්පසු කරළියට පිවිසෙන්නේ උඩරට නැටුම් කලාවේ අනන්යතාව කියාපාන වෙස් නර්තන ශිල්පීන් සහ විවිධ නර්තන කණ්ඩායම්ය. ඔවුන්ගේ රිද්මයානුකූල පියවර හා දේශීය බෙර වාදනයේ අපූර්ව සංකලනය නරඹන්නන් විස්මයට පත් කරයි. අහස සිඹින ගිනි ජාලා මවමින් ගිනි බෝල කරකවන ශිල්පීන් පෙරහැරට එක් කරන්නේ චමත්කාරජනක හැඟීමකි.
පෙරහැරේ වඩාත් ගෞරවනීය හා අතිවිශේෂම අංගය වන්නේ ශ්රී දළදා වහන්සේගේ පූජනීය සර්වඥ ධාතු කරඬුව වැඩම කරවන මංගල හස්ති රාජයාය. වර්ණවත් විදුලි බුබුළුවලින් හා අලංකාර රෙදිපිළිවලින් සැරසුණු උත්කර්ෂවත් ඇතුන් පේළියක් ගමන් කිරීම, පෙරහැරේ අභිමානය දෙගුණ තෙගුණ කරයි. උතුම් කරඬුව රැගත් ඇත් රජු ඉදිරියෙන් යන පාවාඩ මත මන්දගාමීව ගමන් කරන්නේ සෙංකඩගල පුරවරයේ ඇති අසීමිත ශ්රද්ධාව විදහා දක්වමිනි. මේ උත්කර්ෂවත් පෙරහැර මංගල්යයේ ගිහි භාරකාරත්වය දරමින්, සාම්ප්රදායික උඩරට නිල ඇඳුමෙන් සැරසී, මහත් වූ දේශීය අභිමානයකින් හා ගාම්භීරත්වයකින් යුතුව ගමන් ගන්නා දියවඩන නිලමේතුමාගේ ප්රවේශය මුළු පෙරහැරටම රජකාලීන ප්රෞඪත්වයක් එක් කරයි. ඈත අතීතයේ පටන්ම පැරණි ආගමික වතාවන්, ජාතික සිරිත් විරිත්, ඇඳුම් පැළඳුම් හා දේශීය කලා උරුමයන් එක්තැන් කරන මහනුවර ඇසළ පෙරහැර වනාහී අද්විතීය වටිනාකමකින් යුත් ලෝක පූජිත සංස්කෘතික කලා මංගල්යයකි.
Written By: –
Rtr. Rashini Nimsara
(Senior Blog Team Member 2026-27)
Design By: –
Rtr. Pesandi Senawatta
(Senior Blog Team Member 2026-27)
